Waarom de seizoensgebonden tijdswisseling minder onschuldig is dan u misschien denkt

Het treft ons allemaal in meer of mindere mate. Aan de seizoensgebonden tijdswisseling moet je wat wennen. Het is een feit dat dit verschil van één uur in ons dagritme onze biologische klok beïnvloedt. Volgens wetenschappelijk onderzoek zelfs meer dan we vermoeden, soms met (blijvende) gevolgen voor ons hart. Slaapt u tijdens de seizoensgebonden tijdswisseling nog altijd als een roos? FibriCheck geeft allesbehalve slaapverwekkend advies.

Economische winst = gezondheidsverlies?

Plots is het nog pikdonker als u wakker wordt of voelt het alsof u uren later dan gewoonlijk van uw werk vertrekt. De overschakeling naar de wintertijd (de laatste zondag van oktober) en de zomertijd (de laatste zondag van maart) voelt onnatuurlijk aan. En dat is het ook. De beslissing werd genomen om zuiver economische redenen.

Al tijdens de industriële revolutie ontstond het idee om energie te besparen door zo lang mogelijk optimaal gebruik te maken van het natuurlijke daglicht. Het was de zware oliecrisis die de Europese Unie ertoe aanzette om in 1977 de afwisselende winter- en zomertijd effectief in te voeren. Vandaag verzetten 1,5 miljard mensen in meer dan 70 landen wereldwijd tweemaal per jaar hun klok.1

Maar wat een besparing op onze energiefactuur zou moeten zijn (wat nooit bewezen werd), blijkt een nachtmerrie voor onze gezondheid te zijn.

Letterlijk uit het ritme geslagen

Die 60 minuten voor- of achteruit op de klok blijken niet altijd zo makkelijk te verteren. Ze slaan ons biologisch ritme merkbaar uit balans. De komende weken moeilijk in slaap raken? Regelmatig ‘s nachts wakker worden? Een tijdje last hebben van wat aanvoelt als een lichte jetlag? Met een slaapcyclus die een beetje verstoord is, komen ook minder aangename bijwerkingen.

Au! Bent u tegen een deur gelopen? Heeft u een glas laten vallen? Of botste u onderweg naar het werk tegen de persoon voor u terwijl uw gedachten afdwaalden? Onderzoek toont aan dat u er niets aan kunt doen. Het is allemaal te wijten aan uw verstoorde circadiane ritme.1

U kunt er gerust geld op inzetten dat er tijdens de week na de overschakeling aanzienlijk meer verkeersongevallen gebeuren. Ook thuis en op het werk zijn er opvallend meer incidenten door vermoeidheid en concentratieverlies.1 Wat dit een drukke tijd maakt voor verzekeringsmaatschappijen.

Maar materiële schade blijkt uw minste zorg te zijn.

Een verstoord circadiaan ritme = een verstoord hartritme?

Er stroomt een groeiende hoeveelheid medische gegevens binnen. Uw verstoorde circadiane ritme saboteert niet alleen tijdelijk uw concentratie en coördinatie, het kan ook een impact hebben op uw bloeddruk en hartritme.1 Zonder dat u het weet.

Slaapproblemen lokken hartritmestoornissen uit. Dat is een bewezen feit dat we al langer dan vandaag kennen. Maar recent wetenschappelijk onderzoek toont een duidelijk verband aan tussen seizoensgebonden tijdswisselingen en hartproblemen.1 Finse onderzoekers ontdekten dat de risico’s op een beroerte en slaapapneu (waarbij uw ademhaling tijdens de slaap minstens 10 seconden stopt) merkbaar groter zijn tijdens de periode na de overschakeling.2

Zomertijd versus wintertijd

Er zijn dus aanzienlijk meer beroertes in de nasleep van de tweemaal jaarlijkse tijdswisselingen. Is er ook een verschil tussen herfst en lente? Want de zomertijd lijkt 60 minuten van ons leven te stelen. Toch geeft de wintertijd ons gewoon een uur extra slaap, niet?

Onderzoek toont aan dat deze wijdverspreide opvatting onjuist is. In beide gevallen verliest u slaap.3

Want het is niet alleen de hoeveelheid slaap die belangrijk is. De kwaliteit van uw slaap bepaalt ook of u zich al dan niet goed uitgerust voelt. Waar u in de lente fysiek een uur verliest, snijdt dit verschil van één uur in de herfst genadeloos in uw herstellende diepe slaap, hoe comfortabel het ook mag aanvoelen. Met hetzelfde resultaat.

Of misschien toch niet helemaal. Wanneer we dieper ingaan op de cijfers over ziekenhuisopnames door een beroerte, lijkt vooral de zomertijd de boosdoener te zijn. Het uur ‘verloren tijd’ in de lente veroorzaakt meer onmiddellijke stress en impliciete gezondheidsproblemen dan het uur ‘gewonnen tijd’ in de herfst.3

Wetenschappers gaan ervan uit dat de effecten van de winter subtieler, geleidelijker en langduriger zijn. De winter is sowieso van oudsher de periode waarin de meeste hartritmestoornissen worden geregistreerd, door (een gebrek aan) daglicht en koudere temperaturen.3

Het sterke geslacht = het ritmegevoelige geslacht?

Een opsplitsing per geslacht toont nog opvallendere cijfers. Het economisch gemotiveerde mechanisme lijkt niet genderneutraal te zijn. De seizoensgebonden tijdswisseling treft heel duidelijk vooral de vrouwelijke bevolking.3

Is het hormonaal? Dit vereist verder onderzoek. In elk geval blijkt het sterke geslacht aanzienlijk gevoeliger te zijn voor een verstoord biologisch ritme. Zorg dus tijdens deze periodes extra goed voor uzelf, dames!

Een verhelderende conclusie

Geen bewezen economische voordelen en duidelijk bewezen gezondheidseffecten. Wat tot een snelle conclusie leidt. Al jaren klinken er luide stemmen om deze halfjaarlijkse impact op onze (biologische) klok voor eens en altijd te beëindigen.

Uiteindelijk werd ook het Europees Parlement overtuigd. Maar alle lidstaten moeten nog volgen en een consensus bereiken over welke tijd we voor de toekomst willen: winter- of zomertijd.

En zolang de politici blijven kibbelen, kunnen we de overschakeling voor onszelf maar beter zo vlot mogelijk maken. Aan de slag!

Tip 1: Schakel geleidelijk over op een nieuw ritme

Hoe bereidt u uw lichaam voor op de afwisselende winter- of zomertijd? Door geleidelijk in een nieuw ritme te komen. Stap voor stap. Ga een paar dagen voor de overschakeling een kwartier later/vroeger naar bed dan u gewoonlijk zou doen. Ga dus op D-dag -3 15 minuten later/vroeger naar bed dan uw gebruikelijke tijd. Ga op dag -2 30 minuten later/vroeger naar bed en op dag -1 maakt u dat 45 minuten later/vroeger. Zo beweegt u geleidelijk naar dat verschil van 1 uur.

Extra tip: bent u vroeger naar bed gegaan en kunt u niet meteen in slaap vallen? Stimuleer dan de aanmaak van het slaaphormoon met een paar eenvoudige acties. Verduister de kamer vroeger: sluit de gordijnen, doe alleen sfeerverlichting aan en vermijd schermlicht van uw smartphone, tablet of computer. Beperk fysieke activiteiten, maar ontspan met een goed boek of neem een warm bad. Zo gaat uw lichaam makkelijker in slaapmodus.

Tip 2: Behoud het hele jaar door een gezond slaapritme

Kampt u al met slaaptekort vóór de seizoensgebonden tijdswisseling? In dat geval hebben de negatieve effecten een extra harde impact op uw lichaam, waardoor uw gezondheidsrisico’s exponentieel toenemen.1 Het is dus een goed idee om te proberen het hele jaar door een gezond slaapritme aan te houden. Kruip op tijd in bed (bij voorkeur elke avond rond dezelfde tijd) en zorg dat u genoeg slaap krijgt.

Tip 3: Voorkom een beroerte, meet uw hartritme

Heeft de seizoensgebonden tijdswisseling echt een impact op uw hartritme? Met FibriCheck weet u het. Meet enkele keren per dag uw hartritme (vooral in de eerste week na de overschakeling) met uw smartphone of smartwatch. U krijgt binnen de minuut feedback. En u slaapt het hele jaar door als een roos. Welterusten en slaap zacht!

Even een rustig moment om te lezen? Geen beter moment om uw hartritme te meten.

		FibriCheck is de eerste medisch gecertificeerde app die uw hartslag en hartritme via uw smartphone meet.

Controleer uw hartritme Referenties

• Harrison Y. The impact of daylight saving time on sleep and related behaviours. Sleep Med Rev. 2013 Aug;17(4):285-92.

• Sipilä JO, Ruuskanen JO, Rautava P, Kytö V. Changes in ischemic stroke occurrence following daylight saving time transitions. Sleep Med. 2016 Nov-Dec;27-28:20-24.

• Chudow JJ, Dreyfus I, Zaremski L, Mazori AY, Fisher JD, Di Biase L, Romero J, Ferrick KJ, Krumerman A. Changes in atrial fibrillation admissions following daylight saving time transitions. Sleep Med. 2020 May;69:155-158.