Stress is voor ieder van ons onderdeel geworden van het dagelijks leven. Het is zo erg dat we stress zelfs als normaal zijn gaan beschouwen. Maar is het wel normaal? Wat is stress precies? Wat doet het met ons lichaam? En wat is de beste manier om ermee om te gaan?
Wat is stress? Van levensredder tot levensbedreiger
Hoe zou je reageren als je plotseling oog in oog zou staan met een inbreker in je huis? Er is geen tijd om na te denken. Je stressniveau schiet meteen omhoog! En dat is een goede zaak. Het stresshormoon dat je lichaam aanmaakt, zet je op scherp, maakt je gefocust en klaar voor actie. Vluchten, vechten of bevriezen? Stress helpt je die cruciale beslissing te nemen. En hetzelfde geldt voor minder levensbedreigende situaties. Vlak voordat je een publiek toespreekt, in druk stadsverkeer, of voordat je het opneemt tegen je tegenstander(s) op het sportveld bijvoorbeeld.
Stress is in feite een zeer natuurlijke, gezonde lichamelijke reactie. Maar het kan misgaan wanneer de druk te groot is of de spanning te lang aanhoudt. Bij aanhoudende relatieproblemen bijvoorbeeld. Of wanneer je je onzeker voelt over je gezondheid, je financiële situatie of je baan.
Als je het gevoel hebt dat je weinig tot geen controle over een situatie hebt en er geen of onvoldoende ruimte is voor herstel, dan wordt de situatie slopend. Zelfs de stevigste rotsen kunnen langzaam worden uitgesleten door stromend water. Hetzelfde gebeurt met het menselijk lichaam.
Extreme of aanhoudende stressniveaus brengen ons immuunsysteem volledig in de war. In dat geval schakelt ons lichaam gedurende langere tijd over op de overlevingsmodus, wat een negatieve impact heeft op ons lichaam.1
Hoe ontstaat stress?
Stress is een veelzijdig beest en manifesteert zich op allerlei verschillende manieren. We ervaren acute stress wanneer we ons plotseling in een noodsituatie bevinden. Dit kan mentaal zijn (oh, ik heb mijn portemonnee thuis laten liggen!) of fysiek (je bent betrokken bij een verkeersongeval).
Maar stress kan ook chronisch worden. Vaak is er niet eens één duidelijk aanwijsbare oorzaak.
Langdurige lichamelijke en mentale klachten, dagelijkse zorgen of een gebrek aan routine hebben ook een impact. De dagelijkse drukte op het werk, op school, bij hobby’s, bij sportactiviteiten en hooggespannen verwachtingen zorgen ervoor dat we mentaal vaak flink in de knoei komen. Wat op zijn beurt een behoorlijke impact op ons lichaam heeft.1
Gezocht: stressbestendigheid
Stress heeft ook een individuele kant. Het zit namelijk zo: het werkt twee kanten op. Het is niet alleen acute of aanhoudende spanning die bepaalt hoe we ons voelen. Ook onze individuele veerkracht speelt hierbij een rol. Als je je lekker in je vel voelt, heb je het gevoel dat je de wereld aankunt.
Maar pas op voor de momenten waarop je je zwak en minder veerkrachtig voelt. Het is juist op momenten als deze dat stress de nare gewoonte heeft om je energie weg te zuigen en aan je gemoedstoestand te knagen. Stress treft ook perfectionisten, gepassioneerde en competitieve mensen harder… Het soort mensen dat zichzelf bovendien extra onder druk zet. Alsof de druk van buitenaf die we vanuit de wereld om ons heen ervaren, in deze tijd nog niet erg genoeg is.1
Stressbestendigheid is een waardevolle karaktereigenschap om te hebben in de drukte van het dagelijks leven. Kijk maar eens hoe deze ‘kwaliteit’ in vrijwel elke vacature opduikt, ongeacht de betreffende functie. Uitgebreid wetenschappelijk onderzoek levert onweerlegbaar bewijs voor het verband tussen werkgerelateerde stress en cardiovasculaire ziekten. Man, vrouw, jong of oud, op de werkvloer of op leidinggevend niveau: het maakt geen verschil. Wij zijn allemaal potentiële slachtoffers. Stress is niet bepaald kieskeurig.2
Dus wat veroorzaakt deze werkgerelateerde spanning? Onderzoek toont aan dat lange werkdagen (meer dan 55 uur per week tegenover de standaard 40 uur), voortdurend wisselende ploegen, nachtdiensten, samen met de inhoud van het werk, zware verantwoordelijkheden, het gevoel niet gewaardeerd te worden door je werkgever en baanonzekerheid je veerkracht aan flarden kunnen scheuren.2
Symptomen: hoe herken je stress?
Sta je onder (te veel) druk? Je lichaam reageert op verschillende manieren. Dit zijn mogelijke alarmsignalen die op stress kunnen wijzen.1
-
Je kunt je hart in je borst voelen bonzen.
-
Je ademt snel.
-
Je hebt voortdurend hoofdpijn.
-
Je spieren doen pijn.
-
Je voelt je soms duizelig.
-
Je ledematen schudden of trillen.
-
Soms zweet je hevig.
-
Je hebt voortdurend zin om te eten, of juist het tegenovergestelde: je krijgt geen hap door je keel.
-
Je hebt moeite om in slaap te vallen en/of ligt urenlang wakker ‘s nachts.
-
Je bent vermoeid.
-
Je bent rusteloos en piekert voortdurend.
Negeer deze symptomen niet. Temeer omdat stress, naast deze ‘voelbare’ aspecten, ook onzichtbare schade aanricht van binnenuit. Het is geen toeval dat veel van de hierboven genoemde symptomen identiek zijn aan die welke worden ervaren bij hartritmestoornissen zoals atriumfibrillatie of boezemfibrilleren.
Stress: zwaar voor je hart
Je hart en stress: dat is geen goede combinatie. Zodra stress de overhand krijgt, raakt je hartslag uit de hand, schiet je bloeddruk omhoog, veroorzaken stresshormonen aderverkalking, … de perfecte voedingsbodem voor allerlei hartproblemen.
Stress heeft al lang een leidende positie verworven in de rangschikking van traditionele risicofactoren voor cardiovasculaire aandoeningen (naast leeftijd, genetische aanleg, obesitas, hoog cholesterol, hoge bloeddruk en diabetes). Ook voor hartritmestoornissen zoals atriumfibrillatie of boezemfibrilleren, en zelfs bij beroertes, is er een groeiende hoeveelheid wetenschappelijk bewijs dat de schuld bij stress legt.1
Bovendien speelt stress een dubieuze dubbelrol. Emotionele spanningen kunnen niet alleen de vonk zijn die cardiovasculaire ziekten uitlokt. Stress fungeert ook als een ijverige katalysator die het vuur aanzienlijk kan aanwakkeren. Bestaande aandoeningen worden door stress aanzienlijk verergerd. En we weten allemaal hoe moeilijk het kan zijn om afstand te nemen van ongezonde leefgewoonten (roken, comfort eten, alcohol) wanneer we onder druk staan en ons hoofd (hoe kort ook) willen verzetten.3
Sta je onder druk, voel je je gestrest, maak je je zorgen? Bespreek de kwestie met je huisarts. Je kunt je hartslag en hartritme al in de privacy van je eigen huis meten met onze medisch gecertificeerde app, die eventuele afwijkingen efficiënt oppikt.
Missie (on)mogelijk: een einde aan stress
Mede door onze ervaringen met corona staat gezondheid voor de meesten, zo niet iedereen van ons, bovenaan de agenda. En toch blijft het aanpakken van slechte leefkeuzes vreselijk moeilijk. De Britse cardioloog dr. Sanjay Gupta ziet hier elke dag levend bewijs van in zijn praktijk. Vaak is er een hartaanval of een beroerte voor nodig voordat mensen de wilskracht vinden om die vitale, levensreddende omschakeling te maken. Laat het niet zover komen. Als hands-on expert deelt dr. Gupta een aantal onverwachte (niet-medische) tips om met stress om te gaan.4
Stap 1 – Verminder stress: maak het leven gemakkelijk(er) voor jezelf
Multitasken werd lange tijd beschouwd als een symbool van succes. Het was werken, werken, werken tot we erbij neervielen. Dus het is tijd voor een frisse mindset. Wat kan worden bereikt door een aantal kleine veranderingen aan te brengen:
-
Stop met jezelf te kwellen met onhaalbaar veeleisende to-dolijsten. Jezelf een steeds groter aantal uitdagingen opleggen om te volbrengen is uitputtend. Concentreer je op één taak tegelijk en maak die taak af. Als er iets dringends opduikt, zorg er dan voor dat je dag niet overbelast is met een propvolle werklast. Schuif andere zaken op.
-
Scheid je werk strikt van je privéleven. Wat, toegegeven, minder eenvoudig is wanneer je vanuit huis werkt. Maar breng zelfs thuis op zijn minst een fysieke barrière aan: zorg voor een aparte ruimte alleen voor werk, schakel meldingen op je smartphone uit en berg je laptop op aan het einde van de werkdag.
-
Als er steeds onverwachte dingen opduiken die aan je vrije tijd knagen, plan dan tijden in om te ontspannen, wat te bewegen en plezier te maken met familie en vrienden. En zorg ervoor dat je je aan die geplande tijden houdt, net zoals je een zakelijke afspraak zou willen nakomen.
Stap 2 – Verhoog je veerkracht: steek geen tijd en moeite in spullen, maar in fijne momenten met vrienden en familie
Heb je die nieuwe outfit, die snelle auto of dat grote huis echt nodig? Uiteindelijk (en aan het einde van je leven) zijn het niet de materiële zaken, maar de ervaringen en de goed bestede tijd die ons gelukkig maken. Maak bewust tijd voor familie en vrienden. Ga langs bij je ouders, speel met je kinderen, palm de keuken in om samen een pizza te maken, ga fietsen met als afsluiter een heerlijke picknick in de buitenlucht. Onvergetelijke ervaringen zoals deze zijn een bron van energie.
Een gemakkelijker leven, met meer plezier en hartverwarmende momenten, en nog wel op medisch voorschrift. Daar valt toch niets tegen in te brengen?
Stress je over mogelijke hartritmestoornissen? Dat hoeft niet.
FibriCheck is de eerste medisch gecertificeerde app die je hartslag en hartritme via je smartphone meet.
Referenties:
-
Dimsdale JE. Psychological stress and cardiovascular disease, J Am Coll Cardiol, 2008, doi:10.1016/j.jacc.2007.12.024.
-
Kivimäki M, Kawachi I. Work Stress as a Risk Factor for Cardiovascular Disease. Curr Cardiol Rep. 2015. doi: 10.1007/s11886-015-0630-8.
-
Herrmann-Lingen C, Wachter R. Psychological stress and incidence of atrial fibrillation. Eur J Prev Cardiol. 2020. doi: 10.1177/2047487319898022.
-
Dr. Sanjay Gupta. York Cardiology. Consulted on https://www.youtube.com/watch?v=p49-vxexVFE